Wat is het hormoon noradrenaline en hoe werkt het bij vrouwen met ADHD?

Je schrikt wakker van een hard geluid. Je hartslag gaat omhoog, je wordt direct alert en al je aandacht gaat naar wat er gebeurt. Dat is een voorbeeld van noradrenaline in actie. Maar noradrenaline doet veel meer dan je lichaam voorbereiden op een reactie. Deze neurotransmitter speelt een belangrijke rol bij aandacht, alertheid, motivatie en de verwerking van prikkels. Noradrenaline en ADHD bij vrouwen zijn daarom nauw met elkaar verbonden: het noradrenalinesysteem speelt een belangrijke rol bij de manier waarop het ADHD-brein aandacht en prikkels reguleert. Bij vrouwen met ADHD kunnen klachten bovendien veranderen gedurende de menstruatiecyclus en tijdens hormonale veranderingen, zoals de overgang. De wisselwerking tussen neurotransmitters en hormonen is daarom een interessant onderdeel van het ADHD-brein.

Wat is noradrenaline?

Noradrenaline, ook wel norepinefrine genoemd, is zowel een neurotransmitter als een hormoon. Als neurotransmitter helpt noradrenaline bij het doorgeven van signalen tussen zenuwcellen in de hersenen. Als hormoon wordt het vooral door de bijnieren afgegeven aan het bloed en helpt het lichaam reageren op situaties waarin extra alertheid of actie nodig is.

In de hersenen wordt noradrenaline voornamelijk geproduceerd door zenuwcellen in de locus coeruleus, een klein gebied in de hersenstam. Vanuit daar worden verschillende hersengebieden beïnvloed die betrokken zijn bij onder andere aandacht, waakzaamheid en het reageren op nieuwe of belangrijke prikkels. Noradrenaline werkt daarbij niet op zichzelf. Het heeft een nauwe wisselwerking met andere neurotransmitters, waaronder dopamine.

Wat heeft noradrenaline met ADHD te maken?

Bij ADHD functioneren verschillende systemen die betrokken zijn bij aandacht en executieve functies anders. Daarbij spelen onder andere dopamine en noradrenaline een belangrijke rol.

Noradrenaline is onder meer betrokken bij:

• Aandacht: het helpt je brein reageren op relevante informatie.
• Alertheid: het helpt bepalen hoe wakker en geactiveerd je bent.
• Werkgeheugen: het ondersteunt processen waarbij je informatie tijdelijk vasthoudt en gebruikt.
• Prikkelverwerking: noradrenaline helpt het brein reageren op veranderingen en belangrijke prikkels.
• Executieve functies: de noradrenerge signalering in de prefrontale cortex speelt een rol bij functies zoals plannen, aandacht vasthouden en gedrag sturen.

Bij ADHD gaat het daarom niet simpelweg om “te weinig noradrenaline”. De werking van noradrenaline is complexer. Het gaat onder andere om de hoeveelheid noradrenerge activiteit, de timing van signalen en de gevoeligheid van receptoren.

Niet te weinig, maar de juiste hoeveelheid

Noradrenaline heeft een bijzondere relatie met aandacht en prestaties.

Je kunt het vergelijken met het volume van een radio. Staat het volume te zacht, dan komt informatie onvoldoende binnen. Maar staat het veel te hard, dan wordt luisteren juist ook moeilijk.

Ook in het brein lijkt de hoeveelheid noradrenerge activiteit ertoe te doen. Zowel relatief lage als relatief hoge activiteit kunnen ongunstig zijn voor bepaalde cognitieve functies. Een optimale mate van activiteit helpt het brein juist om alert en gericht te blijven.

Dit helpt verklaren waarom je je bij ADHD soms te weinig geactiveerd kunt voelen voor een saaie taak, terwijl je op een ander moment juist compleet overprikkeld kunt raken.

Noradrenaline, stress en overprikkeling

Noradrenaline speelt ook een belangrijke rol bij de stressreactie.

Wanneer je schrikt of een situatie als bedreigend ervaart, komt het lichaam snel in een toestand van verhoogde alertheid. Noradrenaline helpt daarbij onder andere om je aandacht te richten en je lichaam klaar te maken om te reageren.

Dat is op korte termijn heel nuttig. Je wilt immers snel kunnen reageren wanneer er iets gebeurt.

Bij langdurige stress verandert het plaatje. Verschillende stresssystemen blijven dan vaker actief en kunnen elkaar beïnvloeden. Noradrenaline werkt daarbij onder andere samen met het stresshormoon cortisol.

Voor iemand met ADHD kan een voortdurend hoge mate van alertheid extra belastend voelen. Als je bovendien al gevoelig bent voor prikkels of moeite hebt met het reguleren van aandacht, kan een drukke of stressvolle omgeving ervoor zorgen dat je moeilijker tot rust komt.

Dat betekent niet dat vrouwen met ADHD automatisch meer noradrenaline hebben. De relatie tussen ADHD, stress en noradrenaline is complexer dan dat.

Waarom ADHD-medicatie invloed heeft op noradrenaline

De rol van noradrenaline bij ADHD is ook terug te zien in de werking van verschillende medicijnen.

Methylfenidaat (zoals Ritalin en Concerta) remt de heropname van dopamine en noradrenaline. Daardoor blijven deze neurotransmitters langer beschikbaar in de synaps.

Atomoxetine werkt specifieker op het noradrenalinesysteem. Het remt de heropname van noradrenaline, waardoor de beschikbaarheid van noradrenaline in bepaalde hersengebieden toeneemt.

Guanfacine werkt weer anders. Het stimuleert specifiek de α2A-adrenerge receptoren en beïnvloedt daarmee de noradrenerge signalering, onder andere in de prefrontale cortex.

De verschillende manieren waarop ADHD-medicatie op het noradrenerge en dopaminerge systeem aangrijpt, laten zien hoe belangrijk deze neurotransmitters zijn bij de regulatie van aandacht en gedrag. Welke behandeling geschikt is, verschilt per persoon en hoort altijd samen met een arts of andere behandelaar te worden besproken.

Noradrenaline en hormonen bij vrouwen met ADHD

Bij vrouwen komt daar nog een interessante factor bij: geslachtshormonen. Oestrogeen en progesteron veranderen gedurende de menstruatiecyclus en veranderen opnieuw sterk tijdens de overgang. Deze hormonen hebben invloed op verschillende processen in de hersenen, waaronder systemen waarin dopamine en noradrenaline een rol spelen.

Daarom kunnen sommige vrouwen merken dat hun ADHD-klachten niet iedere dag hetzelfde zijn. Concentratie, prikkelgevoeligheid, stemming en energie kunnen bijvoorbeeld veranderen gedurende de cyclus.

Dat betekent niet dat iedere verandering in ADHD-klachten rechtstreeks door noradrenaline wordt veroorzaakt. De hersenen worden beïnvloed door meerdere neurotransmitters, hormonen, stressfactoren, slaap en andere omstandigheden die elkaar onderling beïnvloeden.

Tijdens de overgang kunnen hormonale veranderingen bovendien samenvallen met veranderingen in ADHD-klachten. Ook hierbij is het te simpel om één neurotransmitter als oorzaak aan te wijzen.

Wat kun je zelf doen?

Je kunt je noradrenalinesysteem niet rechtstreeks met één voedingsmiddel of leefstijlmaatregel “in balans brengen”. Wel zijn er gewoonten die je algemene hersenfunctie, alertheid en stressregulatie kunnen ondersteunen.

1. Beweeg regelmatig
Lichaamsbeweging beïnvloedt verschillende neurotransmitters en hersensystemen, waaronder het dopaminerge en noradrenerge systeem. Je hoeft daarvoor niet altijd intensief te sporten. Een wandeling, fietsen of een andere vorm van beweging kan al een laagdrempelige manier zijn om je lichaam en brein actief te houden.

2. Zorg voor voldoende slaap
Slaap en noradrenerge activiteit zijn nauw met elkaar verbonden. Een regelmatig slaapritme en voldoende slaap zijn daarom belangrijk voor de algemene regulatie van aandacht, alertheid en stemming. Bij ADHD kan slaap bovendien een extra uitdaging zijn, het kan helpen om niet alleen naar je ADHD-klachten overdag te kijken, maar ook naar je slaap en herstel.

3. Houd langdurige stress in de gaten
Stress activeert verschillende systemen in je lichaam en hersenen. Wanneer je voortdurend “aan” staat, kan dat invloed hebben op hoe je aandacht, prikkels en emoties ervaart. Plan daarom bewust momenten waarop je niet hoeft te presteren. Een rustige wandeling, ontspanning, ademhalingsoefeningen of simpelweg minder prikkels kunnen helpen om je totale belasting te verlagen.

4. Let op cafeïne
Cafeïne kan de alertheid verhogen en beïnvloedt verschillende systemen in de hersenen. Sommige mensen met ADHD ervaren daardoor tijdelijk meer focus, terwijl anderen juist meer onrust, hartkloppingen of slaapproblemen krijgen. Zeker wanneer je al gevoelig bent voor onrust of slecht slaapt, is het verstandig om te kijken wat cafeïne met jou doet.

5. Kijk naar het geheel
Noradrenaline is slechts één onderdeel van een veel groter systeem. Wanneer je last hebt van concentratieproblemen, prikkelgevoeligheid, stress of emotionele ontregeling, is het nuttiger om naar het geheel te kijken dan naar één neurotransmitter. Denk bijvoorbeeld aan slaap, stress, beweging, hormoonschommelingen, voeding, cafeïne en eventuele ADHD-behandeling. Als ADHD-klachten je dagelijks functioneren sterk beïnvloeden, bespreek dit dan met je arts of behandelaar.

Noradrenaline en ADHD bij vrouwen: de belangrijkste punten

Noradrenaline is een belangrijke neurotransmitter én een hormoon dat betrokken is bij aandacht, alertheid, prikkelverwerking en de stressreactie.

Bij ADHD speelt het noradrenerge systeem een belangrijke rol, maar ADHD kan niet worden verklaard door simpelweg te zeggen dat iemand “te weinig noradrenaline” heeft. De manier waarop noradrenerge signalen worden gereguleerd en verwerkt is complex.

Bij vrouwen is daarnaast de wisselwerking met hormonen interessant. Veranderingen in oestrogeen en progesteron kunnen invloed hebben op hersensystemen die betrokken zijn bij aandacht en stemming. Daardoor kunnen ADHD-klachten gedurende de menstruatiecyclus of tijdens de overgang veranderen.

Noradrenaline is dus geen losstaand stofje dat bepaalt hoe goed je je kunt concentreren. Het maakt deel uit van een uitgebreid samenspel tussen neurotransmitters, hormonen, stress, slaap en je omgeving. Juist dat samenspel helpt om beter te begrijpen waarom je ADHD-klachten soms zo kunnen verschillen van dag tot dag.

Meer lezen over noradrenaline of ADHD bij vrouwen

Wil je verder ontdekken hoe ADHD werkt en waarom je brein soms zo anders reageert op prikkels, stress, emoties en dagelijkse situaties? Dan is het boek Bloedirritant over ADHD een mooie aanvulling.

In Bloedirritant over ADHD wordt op een herkenbare en toegankelijke manier uitgelegd wat ADHD met je brein en dagelijks leven kan doen. Het boek helpt je om bepaalde reacties en patronen beter te begrijpen en er met meer kennis en herkenning naar te kijken.

Lees ook

• Cortisol en ADHD bij vrouwen
• Stappenplan: De ADHD leefstijl
• Hormonen en neurotransmitters bij ADHD
• Hoe werkt het ADHD-brein bij vrouwen? Inzicht en uitleg
• ADHD-medicatie gebruiken: Welke mogelijkheden zijn er?
• ADHD en cafeïne: Oppepper of valkuil voor vrouwen met ADHD?
• ADHD en de overgang: Waarom klachten bij vrouwen vaak verergeren

---

Vrouw en ADHD

Leefstijl en ADHD

Welzijn en ADHD